Je hoofd vullen en weer opruiming houden

Als een omnivoor de wereld afgrazen op zoek naar inspiratie: dat is wat emotiedeskundige en trendwatcher Susanne Piët doet. "In mijn leven heb ik jus nodig en bloed, grilligheid, inspiratie, idiotie, absurditeit en humor. Zonder dat alles kan ik niet leven", zegt ze in een interview in Management en Literatuur.

Zij doet een groot deel van haar inspiratie op bij B-films en platte televisieseries. "Het is vaak toeval waardoor je een ontdekking doet", zegt ze. Piët is dan ook heilig overtuigd van het belang van serendipiteit. "Om het toeval te zoeken, moet je niet alleen naar de dingen met een hoofdletter kijken, maar ook naar ordinaire dingen. Ik lees dan ook te hooi en te gras. Zware wetenschappelijke, filosofische of psychologieboeken en tegelijkertijd een Grisham."

Behalve een veellezer is Piët ook een veelschrijver. Haar schrijfdrang vloeit voort uit de dringende behoefte om opruiming in haar hoofd te houden. Ze geeft nieuw verworven kennis een plaats om zelf weer open te staan voor nieuwe dingen. Al schrijvend brengt ze structuur aan in haar sluimerende gedachten en maakt ze intuïtief aangevoelde verbanden expliciet. Dit is een mooie illustratie hoe inspiratie kan werken: aan de ene kant zet ze haar brein open voor allerlei verschillende bronnen. Aan de andere kant laat ze de inspiratie via haar computerscherm weer haar hoofd uitvloeien, zodat ze haar lezers aan het denken kan zetten.

Piët weet niet eens bij voorbaat waar een boek precies over zal gaan als ze gaat schrijven, want tijdens het schrijfwerk treden regelmatig verschuivingen op. Haar boek over de emotiemarkt zou bijvoorbeeld eerst een boek worden over heldendom. Dat is helemaal mooi: al schrijvend je ook aan het toeval overgeven.

Je hoofd vullen en weer opruiming houden

Als een omnivoor de wereld afgrazen op zoek naar inspiratie: dat is wat emotiedeskundige en trendwatcher Susanne Piët doet. "In mijn leven heb ik jus nodig en bloed, grilligheid, inspiratie, idiotie, absurditeit en humor. Zonder dat alles kan ik niet leven", zegt ze in een interview in Management en Literatuur.

Zij doet een groot deel van haar inspiratie op bij B-films en platte televisieseries. "Het is vaak toeval waardoor je een ontdekking doet", zegt ze. Piët is dan ook heilig overtuigd van het belang van serendipiteit. "Om het toeval te zoeken, moet je niet alleen naar de dingen met een hoofdletter kijken, maar ook naar ordinaire dingen. Ik lees dan ook te hooi en te gras. Zware wetenschappelijke, filosofische of psychologieboeken en tegelijkertijd een Grisham."

Behalve een veellezer is Piët ook een veelschrijver. Haar schrijfdrang vloeit voort uit de dringende behoefte om opruiming in haar hoofd te houden. Ze geeft nieuw verworven kennis een plaats om zelf weer open te staan voor nieuwe dingen. Al schrijvend brengt ze structuur aan in haar sluimerende gedachten en maakt ze intuïtief aangevoelde verbanden expliciet. Dit is een mooie illustratie hoe inspiratie kan werken: aan de ene kant zet ze haar brein open voor allerlei verschillende bronnen. Aan de andere kant laat ze de inspiratie via haar computerscherm weer haar hoofd uitvloeien, zodat ze haar lezers aan het denken kan zetten.

Piët weet niet eens bij voorbaat waar een boek precies over zal gaan als ze gaat schrijven, want tijdens het schrijfwerk treden regelmatig verschuivingen op. Haar boek over de emotiemarkt zou bijvoorbeeld eerst een boek worden over heldendom. Dat is helemaal mooi: al schrijvend je ook aan het toeval overgeven.

Laat je hoofdpersoon ook aankomen op het strand

Als je in een verhaal schrijft dat je hoofdpersonage naar het strand gaat, dan moet je hem of haar daar ook laten arriveren. Het klinkt voor de hand liggend, maar ik had dit detail in mijn verhaal toch even over het hoofd gezien. Voor mij was het strand alleen een decor, een achtergrondje, een beetje couleur locale. Ik wilde namelijk in de eerste plaats schrijven over een vrouw die zich ontworstelt aan een beklemmend milieu en de wijde wereld invliegt. En dat alles doorvlochten met kwesties van liefde, leven en dood.

Spanningsboog
De afgelopen weken volgde ik een cursus literaire technieken voor waargebeurde verhalen om te leren hoe je een bestaand verhaal op een spannende en aantrekkelijke manier opschrijft. Het werken met een spanningsboog is dagelijkse kost, maar in een groot verhaal blijkt dit veel ingewikkelder te zijn. Zo is het in de journalistiek het heel gebruikelijk om je artikel te beginnen met een zogeheten 'James Bond-opening' . Een spectaculaire passage, waardoor de lezer midden in de actie zit en onmiddellijk bij de kladden gegrepen wordt. In een langer verhaal blijkt zo'n overrompelende scène helemaal niet te werken. Om mee te leven met de hoofdpersoon moet de lezer juist de held of heldin eerst leren kennen. Dat vereist een geleidelijke spanningsopbouw en een introductie van zijn belangrijkste motieven.

Lange waargebeurde verhalen vereisen vooral meer subtiliteit en dosering dan in een journalistiek artikel, is mij nu duidelijk. Een schrijver dient zijn hoofdpersonage met slechts een beperkt aantal fysieke ongemakken tegelijkertijd op te zadelen, want het wordt de lezer al snel te veel. En de beschrijving van een overlijdensgeval én de geboorte van een kind op één pagina, zoals ikzelf deed, was helemaal teveel van het goede. Sommige waargebeurde verhalen zijn overvol met heftige gebeurtenissen, maar dan is het toch aan de schrijver om te selecteren. Hij heeft de taak de lezer geleidelijk van het ene naar het andere life-event te begeleiden en na ingrijpende gebeurtenissen zachtjes op te vangen.

Vijf zinnen verder
Gelukkig blijk ik niet de enige te zijn die met dit soort dingen worstelt. Schrijfster Judith Koelemeijer, de leidster van de cursus, heeft zelf jaren erover gedaan om haar twee boeken Het zwijgen van Maria Zachea en Anna Boom in een goede vorm te gieten. Er zijn dagen dat je maar vijf zinnen verder komt, vertelde ze.

Om de verhaaltechnieken onder de knie te krijgen, kan ik in ieder geval veel lezen. De Nederlandse literatuur kent steeds meer goede voorbeelden van prachtige non-fictiewerken, zoals het oeuvre van Geert Mak en Frank Westerman. En verder neem ik de tip van Judith Koelemeijer ter harte om gewoon een blokje om te gaan als je naar treffende beelden zoekt om grote gebeurtenissen rondom liefde, leven en dood op een oorspronkelijke manier op papier te krijgen. Naar het strand bijvoorbeeld.

Laat je hoofdpersoon ook aankomen op het strand

Als je in een verhaal schrijft dat je hoofdpersonage naar het strand gaat, dan moet je hem of haar daar ook laten arriveren. Het klinkt voor de hand liggend, maar ik had dit detail in mijn verhaal toch even over het hoofd gezien. Voor mij was het strand alleen een decor, een achtergrondje, een beetje couleur locale. Ik wilde namelijk in de eerste plaats schrijven over een vrouw die zich ontworstelt aan een beklemmend milieu en de wijde wereld invliegt. En dat alles doorvlochten met kwesties van liefde, leven en dood.

Spanningsboog
De afgelopen weken volgde ik een cursus literaire technieken voor waargebeurde verhalen om te leren hoe je een bestaand verhaal op een spannende en aantrekkelijke manier opschrijft. Het werken met een spanningsboog is dagelijkse kost, maar in een groot verhaal blijkt dit veel ingewikkelder te zijn. Zo is het in de journalistiek het heel gebruikelijk om je artikel te beginnen met een zogeheten 'James Bond-opening' . Een spectaculaire passage, waardoor de lezer midden in de actie zit en onmiddellijk bij de kladden gegrepen wordt. In een langer verhaal blijkt zo'n overrompelende scène helemaal niet te werken. Om mee te leven met de hoofdpersoon moet de lezer juist de held of heldin eerst leren kennen. Dat vereist een geleidelijke spanningsopbouw en een introductie van zijn belangrijkste motieven.

Lange waargebeurde verhalen vereisen vooral meer subtiliteit en dosering dan in een journalistiek artikel, is mij nu duidelijk. Een schrijver dient zijn hoofdpersonage met slechts een beperkt aantal fysieke ongemakken tegelijkertijd op te zadelen, want het wordt de lezer al snel te veel. En de beschrijving van een overlijdensgeval én de geboorte van een kind op één pagina, zoals ikzelf deed, was helemaal teveel van het goede. Sommige waargebeurde verhalen zijn overvol met heftige gebeurtenissen, maar dan is het toch aan de schrijver om te selecteren. Hij heeft de taak de lezer geleidelijk van het ene naar het andere life-event te begeleiden en na ingrijpende gebeurtenissen zachtjes op te vangen.

Vijf zinnen verder
Gelukkig blijk ik niet de enige te zijn die met dit soort dingen worstelt. Schrijfster Judith Koelemeijer, de leidster van de cursus, heeft zelf jaren erover gedaan om haar twee boeken Het zwijgen van Maria Zachea en Anna Boom in een goede vorm te gieten. Er zijn dagen dat je maar vijf zinnen verder komt, vertelde ze.

Om de verhaaltechnieken onder de knie te krijgen, kan ik in ieder geval veel lezen. De Nederlandse literatuur kent steeds meer goede voorbeelden van prachtige non-fictiewerken, zoals het oeuvre van Geert Mak en Frank Westerman. En verder neem ik de tip van Judith Koelemeijer ter harte om gewoon een blokje om te gaan als je naar treffende beelden zoekt om grote gebeurtenissen rondom liefde, leven en dood op een oorspronkelijke manier op papier te krijgen. Naar het strand bijvoorbeeld.